GESLACHTSNAAM  

 

INLEIDING

 

Het aantal familienamen in Nederland wordt geschat op ongeveer 75.000. Deze namen zijn onder te verdelen in een aantal groepen waarvan de belangrijkste weer zijn:

 

Patronymica, afgeleid van de voornaam van de vader. Zo werd Janszoon Janssen en Klaaszoon Klaassen.

 

Beroepen, ook wel vooraf gegaan door lidwoorden. Enige voorbeelden uit deze groep zijn Bakker, Smid, Pater, Visser, Slotemaker, Potgieter, Pijper (=fluit- of trompetspeler), Tollenaar (=ontvanger van tolgelden) en Koopman.

 

Lichamelij≠ke en geestelijke eigenschappen, eveneens vooraf gegaan door lidwoorden zoals: Wit, Groot, Lang(e), Goede, Stout (=moedig). Ook de namen die, onderlinge familiebanden aangeven behoren tot deze groep. Vader, Jongkint, Voogd, Neef en Posthumus (=na de dood van de vader geboren) zijn hiervan voorbeelden.

 

Vreemde talen, vertalingen en uitgangen, waaronder Voet: Voetsius; Groot: Grotius; de Bakker: Pistorius; van der Broek: Paludanus; Herman: Hermanides; van Tiel: Tielanus; uit het Grieks en Latijn. Daarnaast zijn er veel namen van Engelse, Duitse en Franse herkomst zoals:

Carpentier, Dupont, Frauenfelder, Kaldenbach, Smith, Maclean.

 

Geografische-en huisnamen, waarschijnlijk de meest talrijke onder de familienamen:

van Rijn, Lekkerkerker, van der Laar, Hofstra, van Dam, Bos,Vliet, van Utrecht, ten Kate, Lensink, Smelink, Nieuwenkamp.


Zo zien we dat onze familienaam behoort tot de laatste groep namen. De oudste tot op heden bekende vermelding dateert uit 1636 en betreft een akte uit de protocollen van Alphen aan de Rijn waarin de naam als Hogendijck werd geschreven. In de 17e, 18e en de eerste helft van de 19e eeuw werd de naam op diverse manieren geschreven. Als oorzaak is vermoedelijk aan te geven het analfabetisme want in die tijd waren er naar verhouding weinig mensen die konden lezen en schrijven. De schrijver die de naam hoorde noteerde de naam zoals hij dacht dat de naam opgetekend moest worden. Een naamdrager kon zo als Hoogendijk, Hogerdijk en Hoogersdijck door het leven gaan. Gevonden variaties op de namen Hoogerdijk en Hogerdijk zijn:

Hoogersdijck, Hoogersdijk, Hogersdijk. Hoogerdijck, Hogersdijck, Hoogendijk en Hogendijk en Hogendijck.

Dit heeft bij onderzoek naar de diverse leden van het geslacht soms enige moeilijkheden opgeleverd.

 

In de 2e helft 19e eeuw, begin 20e eeuw schrijft men de naam veelal als Hoogerdijk. Echter een lid van de Lekkerkerkse tak,

Willem Hoogerdijk ( 1845-1921 ) was tijdens de aangifte van de kinderen bij de burgelijke stand niet altijd aanwezig. Bij zijn afwezigheid werd aangifte gedaan door Dr. Antoine Francois van Wieringen welke de kinderen met de naam Hogerdijk aangaf. Zo komt het dat een deel van het gezin en hun nageslacht als Hogerdijk door het leven gaan. Vele nu levende Hogerdijken komen voort uit de Lekkerkerk tak. Ook een lid van de Zevenhuizen tak, Willem Hoogerdijk ( 1872-1917 ), trouwde in 1899 te Hellevoetssluis als Willem Hogerdijk. Ook zijn nazaten gaan als Hogerdijk met een o door het leven. In deze genealogie zal per persoon de meest gebruikelijke schrijfwijze worden gehanteerd.

De oorsprong van onze familienaam ligt langs de rivier de Oude Rijn tussen Alphen aan de Rijn en Zwammerdam. De oudst bewezen voorvader Jan Sijmonsz "Oude Snoeck" woonde in de Steekter polder aan de Oude Rijn tussen van Alphen aan de Rijn en Zwammerdam of destijds ook wel Swaden burgerdam genaamd.

 

 

Kaart van de Hoogen Rijn Dijck ( binnen kader )  bij Zwammerdam. Detail van de kaart van de hoefslagen van

de hoge Rijndijk van Bodengraven tot Katwijk 1661, Johan Dou ZZW is boven

 

Dit dorp lag aan de Oude Rijn en behoorde tot de Ambachtsheerlijkheid Voshol evenals Reeuwijk waar de Hoogerdijken later gingen wonen. Langs deze Oude Rijn ligt ter hoogte van de lijn Zwammerdam aan de zuidkant een dijk die de Hoogenrijndijk heet. Gezien het algemeen ingeburgerd raken van achternamen einde 16e begin 17 eeuw is onze familienaam dus in deze streek ontstaan. Als zoons van Jan Symonsz "Oude Snoeck" komen we zowel Sijmon Jansz en Cornelis Jansz in de protocollen van Zwammerdam en Alphen aan de Rijn met de toevoeging "( Jonge) Snoeck" tussen grofweg 1610-1635. Later in de tijd komen we beiden tegen met de toevoeging van de familienaam Hogendijck/Hogerdijck in plaats van en gelijktijdig gevoerd met "(Jonge) Snoeck". Sijmon Jansz "(Jonge Snoeck"alias Hogendijck had voor zover bekend 3 kinderen.Van zijn zoon David uit het 1e huwelijk weten we alleen dat hij genoemd wordt in 1623, ten tijde van het innen van hoofdgeld in het Rijnland. Zijn dochter Annitgen Sijmons trouwde met Jacob Cornelisz, schipper te Zwammerdam. Uit het 2e huwelijk wordt zoon Cornelis geboren. Hij is echter in 1649 reeds overleden. Deze tak sterft in mannelijke lijn dus uit.

Cornelis Jansz "(Jonge)Snoeck"allias Hogerdijck heeft dus klaarblijkelijk met zijn broer Sijmon afgesproken de familienaam Hogerdijck/Hogendijck te gaan gebruiken in plaats van "(Jonge)Snoeck" wat weer was afgeleid van de (bij?) naam van hun vader

Jan Sijmonsz "Oude Snoeck".

 

Jan Sijmonsz ÷ude Snoeck" is de oudst bewezen voorvader van het geslacht en zijn zoon Cornelis Jansz moet gezien worden als stichter van het geslacht Ho(o)gerdijk. Alle naamsdragers Hoogerdijk en Hogerdijk in Nederland en daarbuiten stammen van hem af. Dit houdt echter wel in dat we elke verwantschap met andere families Ho(o)gersdijk Westland en Delft 17e eeuw en Hoogendijk Voorne Putten, Vlaardingen, Scheveningen, Maassluis, Ouderkerk aan de IJssel, Ter Aar, Aarlanderveen, Bergambacht en Hogendijk Friesland 18e en 19e eeuw kunnen uitsluiten.

 

De vader van Sijmon en Cornelis Jansz, Jan Sijmonsz vinden we ondermeer in een akte van 1610 terug met de toevoeging "Oude Snoeck". De toevoeging van "Oude Snoeck" en "Jonge Snoeck" heeft te maken met het onderscheid tussen personen en families met dezelfde namen en patroniemen in hetzelfde gebied. Het is dus noodzakelijk daar verfijning in aan te brengen door middel van achter-dan wel bijnamen zodat iedereen wist welke persoon er werd bedoeld.

De toevoeging of bijnaam 'Snoeck" zal wel te maken hebben met het beroep (visser) of een eigenschap (sluw) of uiterlijk (onderkaak) of huis (huisnaam) van Jan Sijmonsz..Binnen het gebied waar Jan Sijmonsz "Oude Snoeck" en zijn zoons Sijmon Jansz (Jonge) Snoeck en Cornelis Jansz (Jonge) Snoeck woonden, grofweg de Steekter poldr en omstreken, woonden ook families met dezelfde namen en patroniemen. Het was dus noodzakelijk daar verfijning in aan te brengen door middel van achter- dan wel bijnamen zodat iedereen wist welke persoon er werd bedoeld. Zo woonden in dit gebied ook de broers Oude en Jonge Jan Sijmonsz en hun twee kinderijke gezinnen met ondermeer beiden zonen met de namen Cornelis, Sijmon en Jan.

Omdat beide broers "(Jonge) Snoeck" dichtbij of aan de Hoogenrijndijk woonden en beide de toevoeging "Snoeck" ( waarvan de lading kennelijk minder gunstig was) als naam van hun vader hadden meegekregen hebben beiden denk ik besloten om de naam van Hoogendijk te gaan voeren afgeleid van de Hoogenrijdijk langs de Oude Rijn.

 

© Ad Hogerdijk

Waalsteen 11

3991 ZX Houten